Literackie nawiązania do tradycji szekspirowskiego dramatu Hamlet - Zbigniewa Herberta Tren Fortynbrasa - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Wiersz Herberta jest nawiązeniem do utworu Szekspira, stanowi interpretację XVII-wiecznej tragedii. Przede wszystkim Tren Fortynbrasa świadczy o żywotności motywu hamletowskiego w literaturze europejskiej. Jest odpowiedzią Herberta na kwestie filozoficzne poruszane przez Szekspira. Herbert-filozof wchodzi w dialog z najbardziej filozoficznym bohaterem kultury, jakim jest Hamlet.

Sytuacja liryczna wiersza Herberta nawiązuje do zakończenia sztuki Szekspira. Tragedia kończy się przemówieniem Fortynbrasa nad zwłokami rodziny królewskiej w pałacu w Elsynorze, u Herberta została przedstawiona ta sama scena - Fortynbras, książę norweski, staje nad zwłokami Hamleta. Nie zwraca się jednak, jak u Szekspira, do dworzan, Horacego i ludu, ale bezpośrednio do leżącego Hamleta.

Początek wiersza nawiązuje do monologów Hamleta. „Zostaliśmy sami” - mówi Fortynbras – podmiot liryczny utworu. Monologi Hamleta miały dla tragedii znaczenie kluczowe. Wypowiadane w samotności słowa wyrażały najgłębsze uczucia i myśli bohatera. Fortynbras czyni podobnie. Od razu zauważamy, że jest bohaterem innym niż Hamlet. Mniej uduchowiony, nie popadający w rozpacz, nie przygnębiony, nie zapatrzony w siebie Fortynbras jest przeciwwagą charakterologiczną Hamleta.

Opis członków Hamleta, leżących na schodach „osobno” odzwierciedla rozbicie duchowe i światopoglądowe księcia duńskiego, rozterki i rozdarcie jego duszy za życia. Dalej Fortynbras obiecuje Hamletowi piękny pogrzeb, który nie powinien być żołnierski. Uczuciowy bohater, którego tragiczny los zakończył się absurdalną śmiercią całej rodziny w sytuacji pomieszania prawdy i gry podłych ludzi, powinien mieć raczej pogrzeb delikatny, pełen ciszy. Fortynbras jednak nie potrafi postąpić wbrew swej naturze. On jest wojskowym, jemu towarzyszą werble i armia. Okaże więc zmarłemu Hamletowi szacunek w sposób, na którym zna się najlepiej, w sposób żołnierski.

Życie Hamleta było dla prostego Fortynbrasa niemożliwe do zaistnienia. Norweski książę wie o filozoficznych roztrząsaniach Hamleta, o jego bólu egzystencjalnym, o poczuciu obrzydzenia do życia we wszystkich jego objawach. Fortynbras uważa, że taki człowiek jak Hamlet po prostu nie umie żyć, dlatego musi umrzeć. Oceniając szekspirowskiego bohatera Fortynbras wytyka mu dążenie do nierealnych ideałów, wiarę w kryształowe pojęcia.

O tym, jak Fotrynbras widzi życie, czwarta strofa. Przyszły władca Danii jest pragmatykiem, racjonalistą. Zapowiada działanie. Zdaje sobie sprawę z tego, iż sytuacja w kraju wymaga reform, postanawia je więc rozpocząć od najniższych warstw społecznych. Według Fortynbrasa ważniejsze od słów są czyny – cóż bowiem mogą zdziałać same słowa? Herbert przedstawia więc władcę konsekwentnie działającego dla poprawy stosunków w państwie.

Fortynbras Herberta reinterpretuje ostatnie słowa Hamleta: „reszta jest milczeniem”. Dla bohatera XX-wiecznego wiersza nie ma milczenia. Jest normalne życie, kolejne dni, miesiące i lata ludzkich zmagań – pracy, nauki, naprawy tego, co kuleje. Zwykła codzienność nie przejmuje się śmiercią bohaterów takich, jak Hamlet. Zmarły książę Danii oceniany jest przez Fortynbrasa jako człowiek nastawiony na spektakularny czyn bez większego sensu. Sens dla Fortynbrasa ma właśnie codzienne wykonywanie swoich obowiązków, prosta odpowiedzialność za siebie i innych, przyjęcie roli społecznej z godnością i bez filozofowania. To jest wartość, choć mistrzowie tragedii nie tworzą dzieł artystycznych o zwykłych ludziach – zauważa podmiot liryczny Herberta.

Końcowy dwuwers nawiązuje swym językiem do stylu Szekspira. Jest frazą o głębszym znaczeniu. „Żyjemy na archipelagach” – takie uogólnienie nasuwa się bohaterowi Herberta, podobnie jak niegdyś mawiał o ludzkości Hamlet. Herbert zauważa, że ludzie rodzą się i umierają. Przemijanie jest na tyle naturalne, że nie warto pogrążać się w wiry filozofii, bo można upaść pod nich ciężarem, jak Hamlet. Cóż mogą słowa? – pyta poeta współczesny. Trzeba działać, bo mamy przecież tak mało czasu – zdaje się twierdzić Fortynbras. A może właśnie taka jest właściwa, wartościowa filozofia życia. Propozycja Herberta jest odważna i także stawia nowe pytania. Poeta, który w swojej twórczości zawsze miał na pierwszym miejscu człowieka, jego sprawy, zwłaszcza duchowe i filozoficzne, sugeruje więc życie najprostsze, życie pełne czynu i zdecydowania w dążeniu do celu. Herbert, który po tragedii 2. wojny światowej, szuka Boga, szuka jakichkolwiek pozytywnych wartości, jakiejkolwiek kotwicy – punktu zaczepienia – w ludzkiej naturze i kulturze, analizuje też rozwiązanie hamletyczne. Wydaje się, że Tren Fortynbrasa odrzuca hamletyzm jako postawę do przyjęcia w XX wieku.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Hamlet - streszczenie szczegółowe
2  Hamlet - bohater tragiczny (charakterystyka)
3  Analiza I monologu Hamleta (O, gdybyż to nadmiernie trwałe ciało / Zmiękło)



Komentarze: Literackie nawiązania do tradycji szekspirowskiego dramatu Hamlet - Zbigniewa Herberta Tren Fortynbrasa

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 



2007-09-18 20:02:43

Stanisław Barańczak w "Uciekinierze z Utopii" uważa, że jest inaczej. Że "Tren..." to utwór ironiczny, a Herbert wcale nie utożsamia się tu z poglądami wypowiadanymi przez Fortynbrasa. Warto o tym także pamiętać.


2006-04-06 19:10:02

ja mam nadzieje ze to co tu napisaliscie jest zgodne z prawdą bo mam zamiar się troszkę na tym oprzeć :D. Pozdrowienia dla twórców strony i gratulacje za dobre opracowania. Jeszcze by się quo vadis przydalo :)




Streszczenia książek
Tagi: